Šta je hronično zapaljenje (hronična inflamacija) niskog stepena?

U svom radu “Zapaljenjska teorija bolesti” (The Inflammation Theory of Disease, EMBO reports, 2012, 13:11, 968-970.) Philip Hunter piše: “Zapaljenje je dobro poznati simptom mnogih infektivnih bolesti, ali molekularna i epidemiološka istraživanja ukazuju da je tesno povezano sa širokim spektrom neinfektivnih bolesti, verovatno sa svima. “

Uopšteno govoreći, zapaljenje je lokalni odgovor organizma na povredu i odlikuje se povećanim krvotokom, širenjem kapilara, infiltracijom belih krvnih zrnaca i lučenjem hemijskih supstanci sa ciljem otklanjanja toksičnog agensa i regeneracije tkiva. Hemijske materije su citokini i drugi antizapaljenjski medijatori, a potiču uglavnom od ćelija imunskog sistema.

Zapaljenje se najčešće povezuje sa infektivnim agensima (bakterije, virusi, paraziti). Glavnu ulogu u eliminaciji infekcije ima imunski sistem. Međutim, svaka biohemijska promena koja remeti normalno funkcionisanje organizma, naročito oksidativni stres, predstavlja izazov za imunski sistem da je reši i vrati organizam u fiziološko stanje.

Utvrđeno je da su mnoga oboljenja povezana sa hroničnim zapaljenjem niskog stepena.

Kod kardiovaskularnih oboljenja početni stadijumi se odlikuju zapaljenjem u krvnim sudovima i sledom negativnih posledica – ateroskleroze i tromboze.

Gojaznost izaziva posebnu pažnju, jer je rizik od raznih oboljenja povezana za prekomernom uhranjenošću. Pri tome, gojaznost zavisi od navika u ishrani na koje se može uticati. Uvećanje masnog tkiva kod prekomerne uhranjenosti i gojaznosti uzrokuje infiltraciju imunskih ćelija, posebno makrofaga i T ćelija koje luče prozapaljenjske citokine. Citokini dovode do poremećaja lučenja insulina i insulinske rezistencije. Insulinska rezistencija uzrokuje poremećaj metabolizma šećera i masti u masnom tkivu, skeletnim mišićima i jetri. Minihane AM i saradnici (Low-grade Inflammation, Diet Composition and Health: Current Research Evidence and Its Translation, British Journal of Nutrition ,2015, 114, 999–1012) pišu da inflamacija igra direktnu ulogu u progresiji nealkoholne bolesti jetre (NAFLD), najčešćeg oboljenja ovog organa u zapadnim zemljama. Manifestacije obuhvataju širok spektar patoloških stanja – od masne jetre do zapaljenja sa propadanjem ćelija i mogućim razvojem ciroze. Insulinska rezistencija je takođe uvodni stadijum u metabolički sindrom i dijabetes tipa 2.

Sistemsko zapaljenje je vrlo često vezano za stanje probavnog sistema, posebno crevne mikrobiote (crevne flore). Broj bakterija u crevima iznosi 1 x 10¹³ do 1 x 10¹⁴, što čini 10 puta više u odnosu na broj ćelija našeg tela. Ukupan genetski materijal bakterija je po broju gena 150 puta veći u odnosu na ukupan ljudski genom. Broj i vrste mikrobiote u crevima se značajno menjaju u toku starenja i kod gojaznih osoba. Mikrobiota je izuzetno važna za razvoj i održavanje imunskog sistema sluznice creva, zaštitu od patogenih bakterija i održavanje integriteta i funkcije crevne barijere. U slučaju povećane propustljivosti crevne barijere bakterijski lipopolisaharidi poreklom od bakterija iz creva, koji su potentni imunostimulatori, prolaze u krvotok. To dovodi do hronične sistemske inflamacije. Stanje crevne mikrobiote povezano je sa hroničnim zapaljenjem kod kardiometaboličkih oboljenja i autoimunih oboljenja (npr. dijabetes tip 1, reumatoidni artritis, ulcerozni kolitis, Kronova bolest).

Hronično zapaljenje niskog stepena se odražava i na centralni nervni sistem. Lučenje proinflamatornih medijatora dovodi do simptoma koji su slični zapaljenjskom odgovoru u toku infektivnih bolesti – glavobolja, umor, depresija, smanjenje kognitivnih funkcija.

Philip Hunter u gore navedenom radu citira Rosanu Riskves, specijalistu za zapaljenjske procese Univerziteta Vašington u Sijetlu, koja kaže da je hronična inflamacija uključena u sve faze razvoja kancera: malignu promenu, invaziju i metastaze.

Danas postoji niz dokaza da ishrana dovodi do modulacije imunskog odgovora, tj. stanja inflamacije u organizmu. Proinflamatorno deluje prerađena hrana, bogata zasićenim životinjskim i hidrogenizovanim mastima, prostim ugljenim hidratima, veštačkim zaslađivačima i hemijskim materijama neophodnim u tehnologiji hrane. Takva ishrana je tipična za visokorazvijene zemlje i zemlje u razvoju. Sa druge strane, tradicionala ishrana, kao što je mediteranska ili makrobiotička, deluje antiinflamatorno. Bogata je žitaricama (izvori složenih ugljenih hidrata), mahunarkama (izvori belančevina biljnog porekla) koje najpovoljnije deluju na lučenje insulina kao glavnog hormona u metabolizmu, masnim kiselinama koje deluju antizapaljenjski (npr. omega 3 masne kiseline iz plavih riba i oleinska kiselina iz maslinovog ulja), povrćem i voćem koje sadrži minerale, vitamine i fitohemikalije sa nizom povoljnih funkcija u organizmu. Prirodna raznovrsna ishrana sadrži bogatstvo dijetnih vlakna koja nisu hranljive materije za naš organizam, već za našu mikrobiotu – nezamenljivog pomoćnika u održavanju normalnih imunoloških i metaboličkih funkcija.